5 rad dla początkujących psychologów

Pierwsze spotkanie z pacjentem pamięta chyba każdy psycholog. Stres, sucho w gardle, kartka z pytaniami, której nagle nie da się przeczytać. Doświadczeni terapeuci, zapytani o swoje początki, często mówią to samo: wiele rzeczy da się zrobić prościej, jeśli ktoś wcześniej o nich powie.

Zebraliśmy pięć rad, które najczęściej słyszą osoby wchodzące do zawodu od starszych koleżanek i kolegów.

1. Ustal zasady na samym początku

To rada, której wielu terapeutów nauczyło się na własnych błędach. Chodzi o rzeczy pozornie przyziemne: co się dzieje, kiedy pacjent odwołuje wizytę w ostatniej chwili, jak i kiedy płaci, jak wygląda zakończenie terapii.

Na początku łatwo to odpuścić, bo rozmowa o pieniądzach i terminach wydaje się mniej ważna od samej pracy. Później okazuje się, że niejasne zasady potrafią zepsuć relację bardziej niż niejedna trudna sesja. Lepiej powiedzieć to wszystko na pierwszym spotkaniu, spokojnie i jasno, a jeszcze lepiej mieć to spisane w kontrakcie.

2. Wyjaśnij pacjentowi, czym jest terapia

Pacjenci przychodzą z różnymi wyobrażeniami. Jedni liczą na gotowe rady, inni spodziewają się wyraźnej poprawy po dwóch, trzech spotkaniach. Jeśli nikt tych oczekiwań nie urealni, rozczarowanie przyjdzie szybko i z obu stron.

Warto od początku mówić wprost, że terapia to proces, który wymaga czasu i zaangażowania obu stron. Każda relacja terapeutyczna jest inna, więc nie ma jednego scenariusza ani gwarantowanego tempa zmian. Psychoterapia to zawsze współpraca. Psycholog nie naprawia pacjenta, tylko pracuje razem z nim.

3. Idź na superwizję od pierwszego dnia

Wielu młodych psychologów odkłada superwizję na później, bo na początku pacjentów jest niewielu, a każda godzina kosztuje. Lepiej zrobić odwrotnie. Właśnie na początku wątpliwości jest najwięcej, a nawyk konsultowania trudnych sytuacji najłatwiej wyrobić wtedy, kiedy jeszcze nie zdążyły się nawarstwić.

Superwizja daje też coś, o czym mówi się rzadziej: poczucie, że nie jesteś z tym sam. Pierwsze miesiące w zawodzie potrafią obciążać, zwłaszcza gdy trafi się trudny przypadek.

4. Na początku po prostu rozmawiaj

Na pierwsze sesje wiele osób przygotowuje sobie listę obszarów do omówienia w wywiadzie. Często kończy się tym, że ze stresu nie da się jej nawet przeczytać.

I nic się nie stanie. Na początku nie musisz robić wszystkiego książkowo. Skup się na człowieku, który siedzi naprzeciwko, słuchaj uważnie, bądź zaangażowany. To wystarczy. Wywiad, kontrakt i cele terapii przyjdą same, kiedy opadnie stres związany z pierwszymi razami.

Trzeba też pogodzić się z tym, że na wszystko się nie przygotujesz. Trafi się pacjent w kryzysie, ktoś, kto przez całą godzinę nie powie ani słowa, albo historia, o której na studiach nikt nie wspominał. Wielu doświadczonych terapeutów przyznaje, że na początku mieli w głowie tylko jedną myśl: nie zaszkodzić. Umiejętność pomagania przyszła z czasem. I jeszcze jedno: nie każdemu da się pomóc. Im wcześniej to przyjmiesz, tym mniej będziesz się obwiniać.

5. Rób notatki i nie ufaj pamięci

Tę radę powtarzają zarówno osoby zaczynające, jak i te z wieloletnim stażem.

Część psychologów notuje w trakcie sesji. Pacjenta warto wtedy zapytać o zgodę i wyjaśnić, że notatki są tylko dla terapeuty i pomagają niczego nie pominąć. Zwykle pacjenci przyjmują to dobrze, a terapeuta nie musi się stresować, że coś mu umknie.

Inni wolą notować zaraz po spotkaniu. Dzięki temu przed kolejną sesją można szybko przypomnieć sobie, na czym się skończyło, i zachować ciągłość terapii. Przy kilkunastu pacjentach tygodniowo szczegóły zaczynają się mieszać szybciej, niż się wydaje. Jak to robić w praktyce, piszemy w artykule Jak robić notatki po sesji?

Pamiętaj tylko, że notatki z sesji to dane szczególnie wrażliwe. Trzeba je przechowywać bezpiecznie i zgodnie z RODO, niezależnie od tego, czy prowadzisz je na papierze, czy w aplikacji.

Na koniec

Pierwsze sesje są stresujące dla wszystkich i to jest w porządku. Nawet ci, którzy na start dostali wyjątkowo trudne przypadki, mówią, że później było już tylko łatwiej. Postaw jasne zasady, korzystaj z superwizji, słuchaj pacjenta i zapisuj to, co ważne. Reszta przyjdzie z doświadczeniem.